Wees neutraal

Kernzin:
Ware objectiviteit vereist het loslaten van onze menselijke maatstaven en het waarnemen van gedrag als deel van een groter, amoreel systeem.

TREBLA:
Ons uitgangspunt is de bestaande werkelijkheid: de verschijnselen van de wereld, in lijn met de fenomenologie van onder anderen Edmund Husserl (1859–1938). Zoals al benadrukt, moeten we onze vooringenomenheid uitschakelen en het samenspel van alles op aarde zo neutraal mogelijk aanschouwen. Dit uitschakelen van die vooringenomenheid is moeilijk omdat we zelf deel uitmaken van een menselijke samenleving. We moeten er ons dus van bewust zijn dat onze gedachten “vertroebeld” worden door de normen en cultuur van die samenleving. Dus eerst losmaken van ons eigen mensbeeld en de wereld neutraal van een afstand beschouwen, alsof we geen deel uitmaken van het systeem, net zoals een toeschouwer die naar een mierensamenleving kijkt. Dat is vergelijkbaar hoe de stoïcijnse filosoof Epictetus, (ca. 50–135 n.Chr.) zijn omgeving benaderde: kalm en nuchter accepteren wat zich voordoet. Het enige wat we doen, is het systeem bekijken zonder enig moreel oordeel te vellen. We kunnen levende systemen zien waarin leden elkaar helpen te overleven, maar ook systemen waarin de leden elkaar doden om te overleven. We moeten afzien van het beoordelen of veroordelen van dergelijke systemen vanuit ons menselijke perspectief. Ons doel is te begrijpen en te observeren — niet te oordelen, noch in te grijpen. Dit alles om te begrijpen dat het systeem zich heeft ontwikkeld tot dat wat het nu is.

ALEX:
Inderdaad, we moeten zo objectief mogelijk zijn en het bekijken als een extern systeem.

TREBLA:
Mijn ervaring, na het lezen van verschillende literatuur, is dat veel schrijvers een vooringenomen kijk op de mensheid hebben. Sommigen delen de visie van Thomas Hobbes (1588–1679), dat de mens van nature egocentrisch is en alleen sympathiek is tegenover andere mensen omdat hij beseft dat hij niet zonder hen kan overleven (sociaal contract).

Anderen hebben een opvatting dat mensen allemaal sympathiek zijn jegens elkaar en van nature welwillend, vergelijkbaar met de opvatting van Jean-Jacques Rousseau (1712–1778). Ze proberen krachtig de eerste of de tweede benadering te bewijzen. We moeten echter goed beseffen dat de enige manier om objectief tot een realistische kijk op de mensheid te komen, is door afstand te nemen en het te beschouwen als een ander soort dier dat we onderzoeken.

ALEX:
Dat zou inderdaad de benadering moeten zijn. Het zal echter een uitdaging zijn om onze empathie voor hen uit te schakelen en hen alleen te zien als onderdelen van een systeem.

TREBLA:
Het systeem van de aarde, de natuur en levende wezens verandert voortdurend, maar als geheel blijft het bestaan. Dus in het geval dat een systeem erin slaagt om door te gaan, zullen er regelmechanismen zijn die het systeem op een zodanige manier beïnvloeden dat er evenwicht wordt gehandhaafd of zal worden hersteld.

Hoewel we graag afstand willen houden en het systeem als iets op afstand willen beschouwen, is het waarschijnlijk gemakkelijker om ons eerst te richten op ons subsysteem van menselijke wezens, maar we moeten ons er, wederom, mentaal van bewust zijn dat we onze cognitieve afstand moeten behouden. Wanneer een samenleving gedijt en het aantal deelnemers toeneemt, kan een tekort aan voedsel, materialen of andere benodigdheden het voortbestaan van dat systeem in gevaar brengen. Om het evenwicht te bewaren, zijn mechanismen nodig. Dit kunnen mechanismen zijn die door mensen worden geïnitieerd en gecontroleerd, of, als dat ontbreekt, door de natuur.

In het eerste geval kunnen we denken aan wereldwijde afspraken om het aantal mensen op aarde te beperken — bijvoorbeeld door middel van geboortebeperking. Als dit door de mens ontworpen ‘mechanisme’ niet werkt, zal uiteindelijk de natuurlijke werkelijkheid het overnemen en zal de resulterende overbevolking leiden tot hongersnood, oorlogen, ziekten of zelfs milieuschade — zodanig dat het subsysteem ofwel uitsterft of wordt teruggedrongen naar een mogelijk nieuw evenwicht.

ALEX:
Ik ben het ermee eens, dat dit evenwicht nogal delicaat is. Aan de andere kant, wanneer er iets “rampzaligs” gebeurt op het niveau van een subsysteem, moeten we het objectief zien, niet als rampzalig, maar als iets dat gebeurt en zal leiden tot een nieuw evenwicht voor het gehele systeem; met of zonder mensen of ander subsysteem.